Fanta ကို ဘယ်သူ ဖန်တီးခဲ့သလဲ။ နာဇီဂျာမနီရဲ့ အထင်ကရ အချိုရည် ဖြစ်လာခဲ့တဲ့ နောက်ကွယ်က အကြောင်းရင်း
ဒီအချိုရည်တစ်ခွက်ရဲ့ အစပြုခြင်းနဲ့ အစောပိုင်းထုတ်လုပ်မှုတွေမှာ ဖက်ဆစ်ဝါဒ၊ စစ်ပွဲတွေနဲ့ နိုင်ငံတကာကော်ပိုရိတ်နိုင်ငံရေးလို ကမ္ဘာ့သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တွေ အများကြီး ပါဝင်ပတ်သက်နေပါတယ်။
Fanta အချိုရည်ရဲ့ ဖြစ်တည်လာပုံက အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေပါတယ်။
အဓိကအချက်တွေကတော့ ဒီလိုဖြစ်ပါတယ်-
- မူလအစ - နာဇီဂျာမနီမှာ စတင်ခဲ့ခြင်း Fanta ကို ၁၉၄၀ ခုနှစ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း နာဇီဂျာမနီမှာ စတင်တီထွင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ Fanta ကို နာဇီတွေက တီထွင်ခဲ့တာမဟုတ်ဘဲ Coca-Cola ကုမ္ပဏီရဲ့ ဂျာမနီဌာနခွဲက တီထွင်ခဲ့တာပါ။
- ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့ အကြောင်းရင်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် အမေရိကန်နဲ့ ဂျာမနီကြားမှာ ကုန်သွယ်ရေး ပိတ်ဆို့မှုတွေ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ဂျာမနီမှာရှိတဲ့ Coca-Cola စက်ရုံတွေဆီကို Coca-Cola ဖျော်ရည်ပြုလုပ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ အဓိကပါဝင်ပစ္စည်း (syrup) တွေ တင်သွင်းလို့ မရတော့ပါဘူး။
- Max Keith ၏ ကြိုးပမ်းမှု ဂျာမနီ Coca-Cola ဌာနခွဲရဲ့ အကြီးအကဲဖြစ်သူ Max Keith ဟာ စက်ရုံကို ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ဖို့နဲ့ ဝန်ထမ်းတွေ အလုပ်မပြုတ်စေဖို့အတွက် အချိုရည်အသစ်တစ်ခု ထုတ်လုပ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပါတယ်။
Fanta ကို ဘယ်လိုပါဝင်ပစ္စည်းတွေနဲ့ ပြုလုပ်ခဲ့သလဲ?
- Whey (ဒိန်ခဲရေကြည်) - ဒိန်ခဲလုပ်ငန်းကနေ အပိုထွက်တဲ့ အရည်တစ်မျိုး။
- Apple Pomace (ပန်းသီးဖတ်) - ပန်းသီးဖျော်ရည် ဒါမှမဟုတ် cider ညှစ်ပြီး ကျန်ခဲ့တဲ့ အဖတ်တွေ။
- သကြားမုန်လာ (Beet Sugar) - အဲဒီအချိန်က သကြားရှားပါးမှုကြောင့် ရနိုင်တဲ့ အချိုဓာတ်ကို သုံးခဲ့ရပါတယ်။
- ရာသီအလိုက် ရရှိနိုင်တဲ့ အခြားအသီးအနှံ အနည်းငယ်။
ဒီလို "အကြွင်းအကျန်" ပစ္စည်းတွေနဲ့ ဖော်စပ်ထားတဲ့အတွက် အစောပိုင်း Fanta ရဲ့ အရသာဟာ အခုခေတ် Fanta နဲ့ လုံးဝမတူပါဘူး။
Fanta" ဆိုတဲ့ နာမည် ဘယ်လိုဖြစ်လာတာလဲ?
စစ်ပြီးခေတ်နှင့် ယနေ့ခေတ် Fanta
ဒါပေမဲ့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှာ Coca-Cola ရဲ့ ပြိုင်ဘက် Pepsi က အသီးအရသာအချိုရည်မျိုးစုံ စတင်ထုတ်လုပ်လာတာကို ယှဉ်ပြိုင်ဖို့အတွက် Coca-Cola ရဲ့ အီတလီနိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်က Fanta ဆိုတဲ့နာမည်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုပြီး လိမ္မော်ရည် အချိုရည်တစ်မျိုး ထုတ်လုပ်ဖို့ အကြံပေးခဲ့ပါတယ်။ အီတလီနိုင်ငံရဲ့ နာမည်ကြီး လိမ္မော်သီးတွေကို အခြေခံထုတ်လုပ်တဲ့ ဒီလိမ္မော်ရည် Fanta ဟာ အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းကို ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပါတယ်။
(ဇာတ်လမ်းအစ - Coca-Cola ရဲ့သမိုင်း)
Fanta ရဲ့ ဇာတ်လမ်းကို သေသေချာချာပြောပြဖို့ဆိုရင် သူ့ရဲ့မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်တဲ့ Coca-Cola ကနေ အရင်ဆုံးစရပါမယ်။
နောက်ပိုင်းမှာ အချိုရည်သောက်သူ ဘီလီယံပေါင်းများစွာက 'Coke' လို့ သိလာကြမယ့် ဒီအချိုရည်ကို ၁၈၈၆ ခုနှစ်မှာ မော်ဖင်းစွဲနေတဲ့ ပြည်တွင်းစစ်ပြန်စစ်သားတစ်ယောက်က တီထွင်ခဲ့တာပါ။ ဒေါက်တာ John Stith Pemberton ဆိုတဲ့ ဓာတုဗေဒပညာရှင်နဲ့ ဆရာဝန်တစ်ယောက်ဟာ စစ်ပွဲမှာရခဲ့တဲ့ ဒဏ်ရာကြောင့် မှီခိုနေရတဲ့ ဘိန်းအမျိုးအစား အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးအစား တခြားဆေးတစ်မျိုးကို ရှာဖွေရင်းနဲ့ တီထွင်မိခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
မူလဖော်မြူလာမှာ ကိုကာရွက် (coca leaves) နဲ့ ကိုလာစေ့ (kola nuts) တို့ပါဝင်ပြီး နှစ်မျိုးစလုံးမှာ စိတ်ကြွစေတဲ့ဓာတ်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ကိုကာရွက်ကနေထုတ်တဲ့ ကိုကင်း (cocaine) က အခုခေတ်မှာ တားမြစ်မူးယစ်ဆေးဖြစ်နေပေမယ့် ၁၉ ရာစုတုန်းကတော့ အဖိုးတန်ဆေးတစ်မျိုး၊ အထူးသဖြင့် နာကျင်ကိုက်ခဲမှုတွေအတွက် အသုံးဝင်တဲ့ဆေးအဖြစ် လူသိများခဲ့ပါတယ်။ (ကိုလာစေ့မှာတော့ ကဖင်းဓာတ်ပါဝင်ပါတယ်)။
အမေရိကန်မှာ အရက်ဖြတ်တောက်ရေးခေတ် (Prohibition) အတွင်းမှာ လူကြီးတွေက အရက်အစား အယ်လ်ကိုဟောမပါတဲ့ အဖျော်ယမကာတွေကို ပြောင်းသောက်လာကြတာကလည်း Coca-Cola ကို ပိုပြီးလူကြိုက်များစေခဲ့ပါတယ်။ 'Soft drink' ဆိုတဲ့ စကားလုံးက အဲ့ဒီအချိန်တုန်းက 'အရက်မဟုတ်တဲ့အဖျော်ယမကာ' ကို ဆိုလိုတာပါ။
ဒီလိုနဲ့ပဲ အချိုရည်တစ်ခု မွေးဖွားလာခဲ့ပါတယ်။ အစပိုင်းမှာတော့ ဆေးဆိုင်တွေက ဆိုဒါစက်တွေမှာ ဆိုဒါရေနဲ့ရောပြီးရောင်းတဲ့ အဆီအနှစ် (concentrate) ပုံစံနဲ့ ရောင်းချခဲ့တာပါ။"
(ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်အားကြီးဖြစ်လာခြင်း)
Georgia မှာရှိတဲ့ Coca-Cola စက်ရုံကနေ အရသာနဲ့ အချိုပါတဲ့ အဆီအနှစ်ကို ထုတ်လုပ်ပြီး တခြားနိုင်ငံတွေကို တင်ပို့ပါတယ်။ အဲ့ဒီနိုင်ငံတွေမှာမှ ဂတ်စ်ပါတဲ့ရေနဲ့ရော၊ ပုလင်းသွပ်ပြီး ရောင်းချတာပါ။
အဲ့ဒီဈေးကွက်တွေထဲကတစ်ခုကတော့ 'ဂျာမနီ' နိုင်ငံပဲဖြစ်ပါတယ်။ Coca-Cola Deutschland (ဒေါ့ရှ်လန်) หรือ Coca-Cola GmbH (ဂေ-အမ်-ဘေ-ဟာ) ဟာ ဂျာမနီက လုပ်ငန်းခွဲဖြစ်ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမှာ Max Keith (မက်စ်ခိုက်သ်) ဆိုတဲ့ အမှုဆောင်အရာရှိက ဦးဆောင်ခဲ့ပါတယ်။"
(Fanta မွေးဖွားလာခြင်း)
"စစ်ပွဲစလာတဲ့အခါ Coca-Cola Europe ရဲ့အခြေအနေက မကောင်းတော့ပါဘူး။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက စစ်ထဲဝင်လာတဲ့အခါမှာတော့ အခြေအနေတွေက ပိုပြီးတင်းမာလာခဲ့ပါတယ်။ Coca-Cola ရဲ့ အဓိကအဆီအနှစ်ကို နာဇီဂျာမနီထဲကို တင်သွင်းဖို့ ဘယ်လိုမှမဖြစ်နိုင်တော့ပါဘူး။ ဒီတော့ Max Keith က အရင်အချိုရည်နေရာမှာ အစားထိုးဖို့ အချိုရည်အသစ်တစ်ခုကို တီထွင်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတယ်။
Keith ဟာ အင်မတန်ကန့်သတ်ထားတဲ့ ကုန်ကြမ်းတွေနဲ့ပဲ အလုပ်လုပ်ခဲ့ရပါတယ်။ Coca-Cola အဆီအနှစ် တင်သွင်းလို့မရတော့တဲ့အပြင်၊ သကြားလိုမျိုး တခြားအစားအသောက်ကုန်ကြမ်းအများစုကိုလည်း နာဇီဂျာမနီမှာ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ခွဲတမ်းနဲ့ပဲ ချပေးထားပါတယ်။
အဖြေကတော့ Keith ကိုယ်တိုင်နောက်ပိုင်းမှာပြောခဲ့သလို 'အကြွင်းအကျန်တွေရဲ့ အကြွင်းအကျန်' တွေကို သုံးဖို့ပါပဲ။ အဲ့ဒါတွေကတော့...
- ပန်းသီးဝိုင် (cider) လုပ်ငန်းကထွက်တဲ့ ပန်းသီးဖတ်တွေ
- သကြားမုန်လာ (beet sugar)
- ဒိန်ခဲလုပ်ငန်းကထွက်တဲ့ ရေကြည် (whey) တို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။
အရသာကတော့ သိပ်ကောင်းမှာမဟုတ်လောက်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ 'ချို' နေတဲ့အတွက် ရောင်းအားကိုတော့ မြှင့်တင်ပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ တကယ်တမ်းမှာတော့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရောင်းချခဲ့တဲ့ Fanta အများစုကို ဟင်းချိုနဲ့ စွပ်ပြုတ်တွေမှာ အချိုဓာတ် ဒါမှမဟုတ် အရသာအတွက် ဖြည့်စွက်ပစ္စည်းအနေနဲ့ သုံးခဲ့ကြတာဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် ဖန်ပုလင်းနဲ့ထည့်ရောင်းတဲ့ ဒီထုတ်ကုန်ကို လူအများအပြား ဝယ်ယူခဲ့ကြပါတယ်။
Fanta ဆိုတဲ့နာမည်က ဂျာမန်စကားလုံး "Fantasie" (ဖန်တာစီ) ကနေလာတာဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "စိတ်ကူးစိတ်သန်း" ပါ။ Keith က သူ့ရဲ့ အရောင်းမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့ကို နာမည်တစ်ခုရှာဖို့အတွက် 'ကိုယ့်စိတ်ကူးကိုသုံးကြ' လို့ပြောရာကနေ ဒီနာမည်ကို ရလာတာလို့ ဆိုပါတယ်။"
(နာဇီတွေအတွက် အချိုရည် - ဆက်စပ်မှုက ဘယ်လောက်နက်ရှိုင်းခဲ့သလဲ?)
မှတ်တမ်းတွေအားလုံးအရ Keith ဟာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမှာ Fanta ထုတ်လုပ်မှုကို ဆက်လုပ်နိုင်ဖို့အတွက် နာဇီပါတီနဲ့ နီးနီးကပ်ကပ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။ သူကိုယ်တိုင် ပါတီဝင်တစ်ယောက် တရားဝင်ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ မဆိုပေမယ့်၊ နာဇီအစိုးရနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမရှိဘဲနဲ့တော့ သူ့လုပ်ငန်းကို ဘယ်လိုမှ တိုးချဲ့နိုင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။
စစ်မဖြစ်ခင်ကတည်းက Coca-Cola ဟာ ဖက်ဆစ်အစိုးရတစ်ရပ်နဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ဖို့ ဘာမှကို Gewissensbisse မရှိခဲ့ပုံပါပဲ။ Coca-Cola ကုမ္ပဏီဟာ ၁၉၃၆ ဘာလင်အိုလံပစ်ပွဲတော်ရဲ့ စပွန်ဆာတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး Coca-Cola လိုဂိုနဲ့ နာဇီတွေရဲ့ ဆ୍ဝါစတစ်ကာ (swastika) တံဆိပ်ကို ဘေးချင်းယှဉ်ပြီး ချိတ်ဆွဲထားတဲ့ နဖူးစည်းကြော်ငြာတွေကိုတောင် ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။
Keith ဟာ နာဇီပါတီဝင်ကတ်ကိုင်ဆောင်သူမဟုတ်ခဲ့ရင်တောင် သူတို့နဲ့ အလွန်စိတ်အားထက်သန်စွာ ပူးပေါင်းခဲ့ပုံရပါတယ်။ Coca-Cola GmbH ရဲ့ ၁၀ နှစ်ပြည့်နှစ်ပတ်လည်ပွဲမှာ လူအုပ်ကြီးကို နာဇီပုံစံအလေးပြုဖို့ အမိန့်ပေးတဲ့အထိတောင် လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီနေ့က နာဇီခေါင်းဆောင်ကြီး (Führer) ဟစ်တလာရဲ့ အသက် ၅၀ ပြည့်မွေးနေ့လည်း ဖြစ်နေခဲ့ပါတယ်။
ဒီလိုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဟာ စစ်ပွဲရဲ့ အလွန်အမင်းထိတ်လန့်စရာကောင်းတဲ့ ကာလတွေတစ်လျှောက်လုံး ဆက်ရှိနေခဲ့ပြီး နာဇီတွေသိမ်းပိုက်ခဲ့တဲ့ ဥရောပနိုင်ငံအားလုံးက Coca-Cola လုပ်ငန်းတွေကိုပါ Coca-Cola Deutschland လက်အောက်ကို သွတ်သွင်းခဲ့ပါတယ်။"
(မျက်မှောက်ခေတ် Fanta)
ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ Fanta ကို ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက ဈေးကွက်အများအပြားမှာ သစ်သီးအရသာအမျိုးမျိုးနဲ့ ရောင်းချနေပေမယ့် လူသိအများဆုံးကတော့ လိမ္မော်ရောင်တောက်တောက် အချိုရည်အဖြစ်ပါပဲ။ ဒါဟာ အရသာသိပ်မကောင်းဘူးလို့ လူတိုင်းယုံကြည်ထားပြီး လိမ္မော်ရောင်လည်းမဟုတ်ခဲ့တဲ့ မူလဂျာမန် Fanta နဲ့တော့ ကွာပါတယ်။ကမ္ဘာ့အကြောက်စရာအကောင်းဆုံး နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှုတစ်ခုနဲ့ ပူးပေါင်းခဲ့တဲ့ သမိုင်းကြောင်းရှိနေလျက်နဲ့ ဒါဘယ်လိုဖြစ်လာခဲ့တာလဲ?
ဒါက ဖြေရလွယ်တဲ့မေးခွန်းတော့မဟုတ်ပါဘူး။ စစ်ပြီးသွားတဲ့အခါမှာ Keith ဟာ သူ့ရဲ့လုပ်ငန်းကို ကောင်းကောင်းထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် Atlanta, Georgia မှာရှိတဲ့ Coca-Cola ရုံးချုပ်က အရာရှိကြီးတွေဆီကနေ အကြီးအကျယ်ဆုချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရပါတယ်။ သူဟာ Coca-Cola Europe ရဲ့ အကြီးအကဲဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
Fanta ကိုတော့ အီတလီနိုင်ငံမှာ လိမ္မော်ရောင်တောက်တောက်၊ လန်းဆန်းတဲ့ပုံစံနဲ့ ပြန်လည်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းကို ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ပါတယ်။"
"နာဇီတွေနဲ့ ပတ်သက်ဆက်နွှယ်ခဲ့တဲ့သမိုင်းကြောင့် အစဉ်အမြဲအစွန်းအထင်းဖြစ်မနေဘဲ ဒီနေ့ခေတ်အထိ လူကြိုက်များနေတုန်းပဲဆိုတာဟာ ကုန်အမှတ်တံဆိပ်ရဲ့ စွမ်းအား (Branding Power) နဲ့ လူအများစုက ဒီသမိုင်းကို မသိရှိကြတာကြောင့်ပဲ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒီအချိုရည်ရဲ့ နောက်ကွယ်က သမိုင်းဇာတ်လမ်းက တကယ်ကို မထင်မှတ်စရာပါပဲ။
ဒီအကြောင်းအရာကို ပိုမိုစုံလင်စွာနဲ့ ရုပ်သံမှတ်တမ်းအဖြစ် ကြည့်ရှုလိုရင်တော့ အောက်ပါဗီဒီယိုမှာ အသေးစိတ် လေ့လာနိုင်ပါတယ်။
YouTube တွင်ကြည့်ရန် - https://youtu.be/trzxZiS1kvk?si=X3uDs2V-1KXp1oaw
⚠️ သတိပေးချက်
ဤဆောင်းပါးပါ မူရင်းစာသားများနှင့် အကြောင်းအရာများအားလုံးကို NKP Entertainment မှ တရားဝင်ပိုင်ဆိုင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ စာသားများကို DMCA (Digital Millennium Copyright Act) စနစ်ဖြင့် ကာကွယ်ထားသောကြောင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ကူးယူဖော်ပြခြင်း၊ ပုံတူကူးချခြင်းများကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ပါသည်။
အကယ်၍ တစ်ဆင့်ကူးယူဖော်ပြခြင်း သို့မဟုတ် ခိုးယူအသုံးပြုခြင်းများကို စစ်ဆေးတွေ့ရှိပါက တည်ဆဲဥပဒေများအတိုင်း ပြင်းထန်စွာ အရေးယူဆောင်ရွက်သွားမည် ဖြစ်ကြောင်း အသိပေးအပ်ပါသည်။









Comments
Post a Comment